Najkrótsza odpowiedź
Laboratorium biologiczne jest również laboratorium chemicznym. Używa:
- kwasów i zasad;
- rozpuszczalników;
- utrwalaczy;
- barwników;
- detergentów;
- monomerów;
- substancji redukujących i utleniających;
- gazów;
- mieszanin o niepełnym składzie.
Ryzyka nie ocenia się na podstawie samej nazwy. Potrzebne są:
substancja × stężenie × ilość × forma × procedura × droga narażenia × czas.

Biologiczny bufor nie jest automatycznie łagodny
W nazwach zestawów często pojawiają się:
- buffer A;
- lysis solution;
- wash;
- stain;
- enhancer.
Nazwa funkcji nie ujawnia zagrożenia. Mieszanina może zawierać:
- chaotrop;
- alkohol;
- azydek sodu;
- detergent;
- reduktor;
- konserwant;
- składnik drażniący albo toksyczny.
Przed pracą trzeba znać etykietę i kartę charakterystyki.
Etykieta przekazuje skrót
W systemie CLP/GHS można znaleźć:
- identyfikator produktu;
- piktogram;
- hasło ostrzegawcze;
- zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia;
- środki ostrożności;
- dane dostawcy.
ECHA określa elementy etykiety i wymagania opakowania dla substancji oraz mieszanin w UE.1
Piktogram nie jest kompletną instrukcją. Ta sama ikona może obejmować różne drogi i ciężkość.
Karta charakterystyki
SDS ma 16 sekcji. Szczególnie praktyczne są:
- identyfikacja;
- zagrożenia;
- skład;
- pierwsza pomoc;
- pożar;
- niezamierzone uwolnienie;
- postępowanie i magazynowanie;
- kontrola narażenia i PPE;
- właściwości;
- stabilność i reaktywność;
- toksykologia;
- odpad;
- transport.
SDS dostawcy opisuje produkt, nie cały eksperyment.
SDS ma ograniczenia
- może być ogólna;
- może nie ujawniać pełnego składu handlowego;
- może nie obejmować mieszaniny wytwarzanej na miejscu;
- nie zna skali;
- nie zna urządzenia;
- nie zna innych odczynników.
Badacz musi połączyć dane z planowaną procedurą.
Substancja, mieszanina i reakcja
Zagrożenie może powstać dopiero po połączeniu składników.
Przykłady:
- kwas i cyjanek mogą uwolnić toksyczny gaz;
- kwas i podchloryn mogą uwolnić chlor;
- utleniacz z materiałem organicznym zwiększa ryzyko pożaru;
- azydek z metalem może tworzyć wrażliwe związki;
- zamknięta reakcja gazotwórcza zwiększa ciśnienie.
Nie ocenia się każdej butelki w izolacji.
Ilość zmienia scenariusz
Sto mikrolitrów i dziesięć litrów tej samej cieczy różnią się:
- zasięgiem rozlania;
- ilością par;
- energią pożaru;
- odpadem;
- zdolnością lokalnego zestawu.
Skala laboratoryjna nie oznacza braku poważnego ryzyka.
Forma fizyczna
Substancja może być:
- roztworem;
- pyłem;
- aerozolem;
- gazem;
- ciałem stałym;
- materiałem kriogenicznym.
Pył może być łatwiej wdychany niż roztwór. Lotny rozpuszczalnik tworzy narażenie daleko od naczynia.
Drogi narażenia
Wdychanie
Dotyczy par, gazów, aerozoli i pyłów.
Zapach nie jest wiarygodnym detektorem. Próg zapachu może być wyższy albo niższy od bezpiecznego poziomu, a zmysł ulega adaptacji.
Skóra
Substancja może:
- działać miejscowo;
- przenikać;
- odtłuszczać;
- uczulać;
- powodować oparzenie.
Brak bólu natychmiast nie wyklucza szkody.
Oko
Mała kropla może spowodować poważne uszkodzenie. Ochrona musi odpowiadać energii i kierunkowi rozprysku.
Połknięcie
Najczęściej wynika z przeniesienia na ręce, telefon, żywność albo przedmiot.
W laboratorium nie je się, nie pije i nie pipetuje ustami.
Wstrzyknięcie
Ostre narzędzie tworzy bezpośrednią drogę przez skórę.
Zagrożenia zdrowotne
Warto rozdzielić:
- toksyczność ostrą;
- działanie żrące;
- drażnienie;
- uczulenie;
- mutagenność;
- rakotwórczość;
- toksyczność reprodukcyjną;
- toksyczność narządową;
- zagrożenie aspiracją.
OSHA Laboratory Standard wymienia te klasy i wymaga programu higieny chemicznej, informacji, szkolenia oraz kontroli narażenia w objętych laboratoriach.2
Amerykańska norma nie jest polskim prawem, ale jej struktura dobrze pokazuje system operacyjny.
Zagrożenia fizyczne
Obejmują:
- palność;
- wybuchowość;
- utlenianie;
- samoreaktywność;
- piroforyczność;
- samonagrzewanie;
- reakcję z wodą;
- nadtlenki;
- gazy pod ciśnieniem;
- korozję metali.
Substancja o małej toksyczności może mieć wysokie ryzyko pożarowe.
CMR i wyznaczona strefa
Substancje rakotwórcze, mutagenne i reprotoksyczne wymagają szczególnej uwagi.
Plan może obejmować:
- zastąpienie;
- minimalną ilość;
- wyznaczone miejsce;
- ograniczony dostęp;
- zamkniętą procedurę;
- specyficzny odpad;
- monitoring;
- zasady dla ciąży i zdrowia zawodowego.
Informacja o zdrowiu pracownika pozostaje poufna. System nie może wymagać publicznego ujawnienia ciąży jako warunku ochrony.
Hierarchia kontroli
Eliminacja
Czy krok jest potrzebny?
Substytucja
Czy można użyć mniej niebezpiecznej substancji albo gotowego roztworu?
Kontrola inżynieryjna
Dygestorium, zamknięty system, osłona, wentylacja.
Organizacja
SOP, mała ilość, szkolenie, oznakowanie, czas.
PPE
Rękawiczki, okulary, fartuch, ochrona twarzy lub oddechu.
PPE nie powinno być pierwszym i jedynym pomysłem.
Dygestorium
Dygestorium chemiczne ma przechwytywać pary i aerozole.
Warunki działania:
- prawidłowa instalacja;
- sprawdzony przepływ;
- właściwa wysokość szyby;
- praca w głębi;
- brak przepełnienia;
- niezasłonięte szczeliny;
- ograniczone ruchy.
Nie jest szafą magazynową. Butelki i sprzęt mogą zaburzać przepływ.
Komora biologiczna nie zastępuje dygestorium
Komora z recyrkulacją powietrza może nie usuwać lotnych substancji. Filtr HEPA zatrzymuje cząstki, nie większość par.
Praca z formaldehydem albo fenolem wymaga oceny wentylacji chemicznej.
Rękawiczka zależy od substancji
„Nitrylowa” nie znaczy odporna na wszystko.
Dobór uwzględnia:
- materiał;
- grubość;
- czas przebicia;
- degradację;
- stężenie;
- mieszaninę;
- kontakt rozpryskowy lub zanurzenie.
Tabela producenta jest punktem wyjścia. Cienka rękawiczka jednorazowa bywa ochroną przed krótkim rozpryskiem, nie długą pracą z rozpuszczalnikiem.
Zmiana rękawiczek
Rękawiczkę zmienia się:
- po skażeniu;
- po uszkodzeniu;
- przed dotknięciem czystej strefy;
- po czasie wynikającym z oceny;
- po zakończeniu zadania.
Podwójna rękawiczka może ułatwić bezpieczne zdjęcie, ale nie naprawia złego materiału.
Oczy i twarz
Okulary korekcyjne nie są okularami ochronnymi.
Dobór:
- boczny odprysk — okulary;
- większy rozprysk — gogle;
- energia i duża ilość — gogle plus przyłbica.
Przyłbica zwykle nie uszczelnia oczu.
Fartuch i odzież
Fartuch powinien:
- pasować;
- być zapięty;
- mieć odpowiedni materiał;
- być zdejmowany przed strefą publiczną;
- trafiać do właściwego prania lub odpadu.
Bawełna, poliester i materiał barierowy inaczej zachowują się przy ogniu i cieczy.
Ochrona oddechu
Maska chirurgiczna nie chroni przed parą rozpuszczalnika.
Respirator wymaga programu:
- oceny medycznej;
- doboru;
- fit testu;
- właściwego filtra;
- wymiany;
- szkolenia.
Jeżeli procedura rutynowo wymaga respiratora, najpierw należy sprawdzić możliwość zamknięcia i wentylacji.
Magazynowanie według zgodności
Nie układa się chemikaliów wyłącznie alfabetycznie.
Oddziela się między innymi:
- kwasy i zasady;
- utleniacze i materiały organiczne;
- palne;
- reaktywne z wodą;
- toksyczne;
- gazy;
- substancje tworzące nadtlenki.
Wtórne zabezpieczenie powinno zatrzymać wyciek.
Szafa na substancje palne
Ogranicza skutki pożaru i organizuje zapas.
Nie służy do:
- dowolnego odpadu;
- materiałów niezgodnych;
- przepełnienia;
- przechowywania bez etykiety.
Lodówka na palne musi być do tego przeznaczona. Zwykłe elementy elektryczne mogą stanowić źródło zapłonu.
Butla, kanister i mała butelka
Przechowuj najmniejszą rozsądną ilość przy stanowisku.
Duży zapas:
- zwiększa pożar;
- zwiększa wyciek;
- starzeje się;
- blokuje przestrzeń;
- utrudnia ewakuację.
Zakup większego opakowania „bo taniej” może zwiększyć koszt odpadu.
Etykieta robocza
Naczynie wtórne powinno umożliwiać identyfikację:
- zawartości;
- stężenia;
- zagrożenia;
- daty;
- właściciela;
- ważności.
BUF 2 na probówce jest użyteczne tylko dla jednej osoby i jednego dnia.
Roztwory własne
Po rozcieńczeniu zagrożenie może się zmniejszyć, ale nie znika automatycznie.
Trzeba rozważyć:
- końcowe stężenie;
- pH;
- skład;
- reakcje;
- trwałość;
- opakowanie;
- odpad.
Kopiowanie etykiety czystej substancji bez oceny mieszaniny także może być błędne.
Fenol i ekstrakcja kwasów nukleinowych
Fenol jest żrący i może szybko przenikać przez skórę.
Ryzyko zwiększają:
- otwarte mieszanie;
- wirowanie;
- rozdzielanie faz;
- mała probówka;
- pipetowanie przy granicy;
- niewłaściwa rękawiczka.
Plan obejmuje dygestorium, zgodne rękawice, ochronę oka, zamknięty rotor, przygotowaną reakcję na skażenie i właściwy odpad.
Guanidyna i podchloryn
Bufory do izolacji mogą zawierać sole guanidyny.
Nie należy bez oceny łączyć odpadu z podchlorynem. Mogą powstawać toksyczne produkty.
„Odpad biologiczny” może równocześnie być odpadem chemicznym i wymagać innej ścieżki.
Formaldehyd i paraformaldehyd
Formaldehyd:
- drażni;
- uczula;
- ma znaczenie rakotwórcze;
- jest lotny.
Przygotowanie i użycie wymagają kontroli par. Utrwalona próbka nie oznacza, że całe ryzyko znikło.
Otwieranie pojemników, odlewanie i odpad są częścią narażenia.
Akrylamid
Poliakrylamid po polimeryzacji różni się od neurotoksycznego monomeru.
Największe ryzyko dotyczy:
- proszku;
- roztworu monomeru;
- przygotowania żelu;
- niepełnej polimeryzacji;
- odpadu.
Gotowe żele mogą ograniczyć etap pracy z monomerem.
Barwniki DNA
Zmiana bromku etydyny na „bezpieczniejszy” barwnik nie zwalnia z oceny:
- mutagenności;
- danych dostawcy;
- stężenia;
- UV;
- odpadu;
- kontaktu.
Nazwa marketingowa nie jest klasyfikacją.
DTT, beta-merkaptoetanol i reduktory
Mogą różnić się:
- lotnością;
- zapachem;
- toksycznością;
- stabilnością.
Praca z lotnym reduktorem może wymagać dygestorium. Zapach nie służy do potwierdzenia skuteczności wentylacji.
Kwasy i zasady
Rozcieńczanie może wydzielać dużo ciepła.
Zasady:
- dodawaj zgodnie z zatwierdzoną kolejnością;
- chłodź, jeśli potrzeba;
- używaj osłony;
- nie zamykaj gorącego układu;
- dobierz pojemnik;
- miej dostęp do płukania.
Ogólna reguła dodawania kwasu do wody nie zastępuje procedury dla konkretnej substancji.
Substancje tworzące nadtlenki
Niektóre etery z czasem tworzą niebezpieczne nadtlenki.
Potrzebne są:
- data odbioru;
- data otwarcia;
- warunki;
- termin testu lub usunięcia;
- zakaz destylacji do sucha;
- procedura dla starego pojemnika.
Nie otwiera się podejrzanego opakowania z kryształami bez specjalistycznej oceny.
Odpady
Odpad klasyfikuje się według zawartości, nie koloru worka.
Nie wolno mieszać, jeśli może dojść do:
- reakcji;
- gazu;
- wzrostu ciśnienia;
- pożaru;
- wytrącenia;
- utrudnienia utylizacji.
Pojemnik musi być:
- zgodny chemicznie;
- zamknięty;
- opisany;
- w zabezpieczeniu wtórnym;
- nieprzepełniony.
Kanalizacja nie jest domyślną drogą
Mała objętość nie oznacza automatycznej zgody na wylanie.
Decyzja zależy od:
- składu;
- stężenia;
- lokalnych zasad;
- pozwolenia;
- reaktywności;
- wpływu na oczyszczalnię.
Nie neutralizuje się odpadu bez procedury.
Rozlanie: lokalne czy awaryjne
Przed pracą określa się próg:
- ilości;
- lotności;
- toksyczności;
- miejsca;
- pożaru;
- zdolności zespołu.
Małe rozlanie możliwe do opanowania przeszkolonym zestawem różni się od uwolnienia wymagającego ewakuacji.
Zestaw spill
Powinien odpowiadać substancjom.
Może zawierać:
- sorbent;
- neutralizator;
- narzędzia;
- pojemnik;
- PPE;
- instrukcję;
- oznakowanie.
Uniwersalny sorbent nie neutralizuje każdego zagrożenia.
Pożar
Pracownik powinien znać:
- alarm;
- drogę wyjścia;
- miejsce zbiórki;
- odcięcie procesu, jeśli bezpieczne;
- granicę użycia gaśnicy.
Gaszenie nie jest obowiązkiem osoby bez szkolenia. Najpierw chroni się ludzi.
Kontakt ze skórą
Natychmiast:
- usuń skażoną odzież;
- płucz;
- zgłoś;
- pokaż SDS;
- uzyskaj pomoc.
Nie próbuj neutralizować kwasu zasadą na skórze.
Niektóre substancje wymagają specyficznego postępowania, które musi być dostępne przed rozpoczęciem.
Kontakt z okiem
Płukanie zaczyna się natychmiast. Nie odkłada się go na znalezienie kierownika.
Droga do płuczki:
- musi być wolna;
- znana;
- krótka;
- dostępna bez klucza.
Urządzenie wymaga okresowego sprawdzenia.
Narażenie wziewne
Należy:
- opuścić strefę;
- ostrzec;
- nie wracać bez oceny;
- wezwać pomoc;
- przekazać nazwę i ilość;
- uzyskać ocenę medyczną.
Ratownik bez właściwego sprzętu może stać się drugą osobą poszkodowaną.
Praca po godzinach
Ocena obejmuje:
- obecność innych osób;
- łączność;
- możliwość awarii;
- dostęp do pomocy;
- procedury niedozwolone samotnie.
Eksperyment nocny nie może opierać się na tym, że „nic zwykle się nie dzieje”.
Zakup jest pierwszym etapem odpadu
Przed zamówieniem sprawdź:
- czy substancja już jest;
- najmniejszą ilość;
- termin;
- miejsce;
- zgodność;
- koszt usunięcia;
- zastępstwo.
Niepotrzebny zakup tworzy przyszły odpad i ryzyko magazynowe.
Inwentaryzacja
Powinna odpowiadać:
- co;
- ile;
- gdzie;
- w jakim pojemniku;
- od kiedy;
- do kiedy;
- kto odpowiada;
- jaki status.
Okresowa kontrola usuwa stare, nieoznaczone i krystalizujące pojemniki zanim staną się incydentem.
Zmiana skali
Procedura z 1 ml nie przechodzi automatycznie do 1 l.
Zmieniają się:
- ciepło;
- mieszanie;
- pary;
- czas;
- ciśnienie;
- możliwość zatrzymania;
- objętość odpadu.
Scale-up wymaga nowej oceny.
Zmiana urządzenia
Zamiana ręcznego mieszania na sonikację albo podgrzewanie zmienia zagrożenie.
Nowe urządzenie może:
- tworzyć aerozol;
- nagrzewać;
- zapalać;
- zwiększać ciśnienie;
- rozpylać po awarii.
Ocena dotyczy procedury, nie tylko receptury.
Nowa partia i zmiana dostawcy
Produkt o tej samej nazwie może różnić się:
- stężeniem;
- stabilizatorem;
- rozpuszczalnikiem;
- zanieczyszczeniami;
- klasyfikacją;
- opakowaniem.
Przed zastąpieniem odczynnika trzeba porównać etykietę, SDS i wpływ na reakcję oraz odpad. Numer katalogowy w protokole jest elementem bezpieczeństwa, nie tylko reprodukowalności.
Procedura demonstracyjna
Mała skala na szkoleniu nadal wymaga oceny. Osoba początkująca może wolniej reagować, nie rozpoznać nieszczelności i pomylić pojemnik.
Instruktor powinien:
- przygotować stanowisko;
- ograniczyć liczbę nowych czynności;
- pokazać punkt stop;
- obserwować wykonanie;
- nie zostawiać ucznia z awarią.
Plan higieny chemicznej
Struktura operacyjna powinna obejmować:
- role;
- ocenę;
- SOP;
- przechowywanie;
- wentylację;
- PPE;
- szkolenie;
- narażenie;
- opiekę medyczną;
- odpad;
- incydent;
- przegląd.
National Academies ujmuje bezpieczeństwo chemiczne jako pełny cykl planowania, postępowania, zarządzania i usuwania, nie katalog pojedynczych zakazów.3
Minimalna karta przed pracą
- Co znajduje się w każdej mieszaninie?
- Jakie są zagrożenia zdrowotne i fizyczne?
- Jaka ilość i forma?
- Jak może dojść do narażenia?
- Czy można wyeliminować lub zastąpić?
- Jaka kontrola inżynieryjna?
- Jakie rękawice i ochrona oka?
- Z czym materiał jest niezgodny?
- Gdzie trafi odpad?
- Co robimy po rozlaniu i ekspozycji?
- Kiedy ewakuujemy?
- Kto zatwierdził i przeszkolił?
Co warto zapamiętać
- Zestaw biologiczny może zawierać niebezpieczną chemię.
- Etykieta i SDS rozpoczynają, ale nie kończą oceny.
- Reakcja może tworzyć nowe zagrożenie.
- Ilość, forma i droga narażenia zmieniają ryzyko.
- Kontrola u źródła jest silniejsza niż PPE.
- Komora biologiczna nie zastępuje dygestorium chemicznego.
- Rękawice dobiera się do substancji i czasu.
- Magazynowanie opiera się na zgodności.
- Odpad chemiczno-biologiczny wymaga obu ocen.
- Rozlanie może przekraczać zdolność lokalnego zestawu.
- Płukanie po ekspozycji zaczyna się natychmiast.
- Zakup, magazyn i odpad są jednym cyklem.
Dokąd dalej
Oceny biologicznej nie zastępuje ten artykuł; rozwija ją Biosafety oparte na ocenie ryzyka.
Gazy i kriogeny opisuje Kriogenika, niedobór tlenu i gazy pod ciśnieniem.
Pracę z odpadami rozwija Odpady biologiczne, dekontaminacja i inaktywacja.